Hirszfeld: Bo chodzi o to, by chciało się chcieć

[2009-07-08 09:50:17]

Przełom roku 1989 spowodował nie tylko roszady w przestrzeni polityczno-społecznej, ale i prawdziwy wysyp przeróżnych subkultur i trendów, pojawienie się nowych obszarów i działań niszowych w szeroko pojętej kulturze. Kamery zakupione jeszcze w PRL-owskim Peweksie przez pracujących na Zachodzie ojców dały możliwość uprawiania radosnej twórczości i zabawy, a tym samym wypróbowania własnych sił niejednemu nastolatkowi. Tak zrodził się ruch kina niezależnego, opisanego w postaci historii mówionej (czyli konkretnie: 19 wywiadów z czołowymi twórcami offu) przez Piotra Mareckiego w książce "Kino niezależne w Polsce 1989–2009".

Jest to niewątpliwie rodzynek na polskim rynku. Nikt do tej pory (poza szkicowym "Polskim kinem niezależnym" pod redakcją Mikołaja Jazdona) nie pokusił się o próbę scharakteryzowania czy opisania nurtu niegdyś – jeszcze przed przełomem – nazywanego kinem amatorskim, później zaś funkcjonującego jako kino offowe, undergroundowe czy właśnie: niezależne. Marecki również nie przybiera postawy analityka, dogłębnie badającego fenomen kina niezależnego – obiera raczej strategię antropologa, rejestruje ważne, reprezentatywne głosy, tym samym zarysowując mapę polskiego offu.

We wstępie autor wyróżnia trzy cechy, które, jak się zdaje, wyodrębniają to zjawisko z szeregu innych fenomenów z obszaru działań okołofilmowych: (1) działanie w grupach, (2) czysty entuzjazm oraz (3) funkcjonowanie poza sferą instytucjonalną (czyli przynależność do tzw. czwartego sektora). Do tych cech można, jak sądzę, dołączyć coś, co częściowo wyłania się z wywiadów zamieszczonych w książce: swoisty brak samoświadomości. Jak mówi Bartosz Walaszek – współtwórca niezależnego zespołu filmowego "Skurcz" (1988), jednego z pierwszych w Polsce – "Ja innego kina niezależnego w ogóle nie oglądam, nie interesuję się tym".

Kolejni "niezależni" wystrzeliwują jak komety, z nieprzeciętnym kopem energetycznym i entuzjazmem, którym mogliby obdzielić połowę profesjonalnej ekipy filmowej; chcą tworzyć, tworzyć i jeszcze raz tworzyć (niektórzy mają na swoim koncie ponad 100 filmów). Fenomen kina niezależnego polega na pasji. Marecki do wywiadów zaprosił mocno wyselekcjonowaną śmietankę wyjątkowych osobowości, m.in. braci Matwiejczyków, Grzegorza Lipca, Kobasa Laksę, Sławomira Shuty, Bodo Koksa czy Piotra Krzywca. I właśnie w wypowiedziach tych oraz pozostałych bohaterów książki krystalizuje się sens kina niezależnego, wychodzą na jaw jego główne cechy, bolączki i linie rozwojowe. Opowiadają oni o pierwszych VHS-ach, o wideomaniactwie, o procesie tworzenia – od pomysłu, poprzez załatwianie sprzętu i rekwizytów, aż do samej realizacji i postprodukcji – jak również o swoich taktykach i pomysłach na filmy.

Główną strategią stosowaną w filmach offowych (zwłaszcza w początkowej fazie rozwoju tego nurtu), były tzw. "kserówki", czyli powtórzenia scen, chwytów, nastroju czy muzyki ze szlagierów mainstreamowego kina hollywoodzkiego (tak zaczynali Zespół Filmowy Skurcz, bracia Matwiejczykowie, Lipiec, Krzywiec czy Koronkiewicz). Jeśli zaś chodzi o gatunek, dominuje komedia, w której łatwiej nie tylko zakamuflować braki budżetowo-merytoryczne, ale i sprzedać wymyślone naprędce triki czy nieświadomy quasi-ekshibicjonizm. Dopiero później pojawiły się wątki społeczne oraz próby pracy z takimi gatunkami jak SF czy horror.

Po przeczytaniu książki – która za sprawą umiejętnego sposobu prowadzenia wywiadów niezaprzeczalnie napawa optymizmem, zaraża entuzjazmem i pozwala zagłębić się w świat do tej pory nieodkryty – trudno mieć jednak jasność w kwestii użycia terminu: "kino niezależne". Wydawać by się mogło, że "niezależne" oznacza: świadomie kreujące swój własny język i eksperymentujące z formą i tematyką, tymczasem duża część bohaterów (choć oczywiście nie wszyscy) bazuje na wspomnianych wcześniej "kserówkach" czy własnych, środowiskowych "bolączkach sobotniej nocy".

Polskie kino niezależne powstało z walki z nudą, z nadmiaru energii i fascynacji Zachodem. Jak twierdzi Kobas Laksa, przypomina ono "Fight Club – podziemną organizację, która rozwija się niekontrolowana przez nikogo". Działając na kasetach VHS czy miniDV, uchwycono tu całkiem sporo prywatnych mitów, pewnych tendencji, myśli, poglądów, marzeń i swojskiego świata – podwórkowego, ulicznego czy wiejskiego. Mitów, które rozkwitały przez ostatnie 20 lat. Dzięki książce Mareckiego – jego quasi-antropologicznemu spojrzeniu – "niewidoczny klub" ma wreszcie szansę zaistnieć w społecznej świadomości.

Piotr Marecki, "Kino niezależne w Polsce 1989-2009. Historia mówiona", redakcja: Magdalena Błędowska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2009, s. 416.

Aleksandra Hirszfeld


Recenzja ukazała się na portalu artystycznym Dwutygodnik.com (www.dwutygodnik.com).

drukuj poleć znajomym poprzedni tekst następny tekst zobacz komentarze


lewica.pl w telefonie

Czytaj nasze teksty za pośrednictwem aplikacji LewicaPL dla Androida:


blogi - ostatnie wpisy


co? gdzie? kiedy?

Szukam książki
Poszukuję książek
"PPS dlaczego się nie udało" - kupię!!!
Lca
Podpisz apel przeciwko wprowadzeniu klauzuli sumienia w aptekach
https://naszademokracja.pl/petitions/stop-bezprawnemu-ograniczaniu-dostepu-do-antykoncepcji-1
Szukam muzyków, realizatorów dźwięku do wspólnego projektu.
wszędzie
zawsze
Petycja o opodatkowaniu księży
Nowy Lewicowy Vlog
Warszawa
Zapraszamy do współpracy
Polska
cały czas
"Czerwony katechizm" - F. Czacki
Zapraszam

Więcej ogłoszeń...


kalendarium

17 lipca:

1861 - Meksyk: Prezydent Benito Juárez ogłosił dwuletnie moratorium na spłatę zadłużenia zagranicznego w celu odbudowy zrujnowanej gospodarki.

1901 - Urodził się Bruno Jasieński, związany z radykalną lewicą poeta futurystyczny.

1925 - Nieudany zamach na policyjnego prowokatora dokonany przez działaczy KPP: Władysława Hibnera, Władysława Kniewskiego i Henryka Rutkowskiego; po stoczeniu walki z policją sprawcy zostali zatrzymani.

1979 - Nikaragua: Ucieczka z kraju prawicowego dyktatora Luisa Somozy Debayle.

1984 - Francja: W wyniku nieporozumień z prezydentem Mitterandem nt. systemu oświatowego, socjalistyczny premier Pierre Mauroy odszedł ze stanowiska. Zastąpił go Laurent Fabius.

2008 - Zmarł Willi Birkelbach, niemiecki polityk, działacz podziemia antyhitlerowskiego i SPD.


 
Lewica.pl na Facebooku