„Wojna prewencyjna” to chwyt retoryczny przekształcający atak w obronę i usprawiedliwiający agresję. Zasadza się na obłędnym pomyśle:...
Kaczyńskiemu można przypisać przenikliwość, bo to on jako pierwszy zauważył, że wpływ statusu materialnego na wybory polityczne jest poważny.
Z...
Rząd Hiszpanii reguluje status pół miliona imigrantów
Hiszpański rząd podjął decyzję o przyznaniu praw do legalnego pobytu setkom tysięcy...
Afera Jeffreya Epsteina bywa opowiadana jak historia z innego świata. Prywatne wyspy, miliarderzy, politycy, nazwiska z pierwszych stron gazet. Zbyt...
Włodzimierz Czarzasty nikogo nie obraził. Nie nazwał Donalda Trumpa p*dofilem. Wbrew temu, co insynuuje amerykański ambasador, marszałek Sejmu...
Latem 2024 Molly Nilsson wypuściła płytę, zajmującą się tematem amerykańskich represji wobec wrogów wewnętrznych w okresie zimnej wojny. Kilka...
Jarosław Pietrzak: Między platformami streamingowymi a "billionaire boutiques"
Paulina Januszewska: Współistnienie? Ta, jasne! Żydowska komiczka kontra Netanjahu
Przemysław Stefaniak: Czy sukces koncertu powinniśmy mierzyć tym ile osób kupi bilet?
Xawier Woliński: Prawicowa rewolucja kulturalna
Łukasz Najder: Kapitalizm, lewica, monolog
Karol Templin: O konflikcie ukraińskim w paradygmacie realizmu
Tomasz Miłkowski: Ściana
Filip Ilkowski: Cały świat, sikorki i rewolucja pracownicza
Żeby zrozumieć działanie tej logiki w Iranie, trzeba cofnąć się do roku 1953. Demokratycznie wybrany premier Mohammad Mossadegh upaństwowił wtedy irańską ropę, umożliwiając Iranowi zapanowanie nad własnym bogactwem. Jego decyzja była aktem suwerenności. Został za to obalony przez służby amerykańskie i brytyjskie. Irańska demokracja została rozbita. W jej miejsce wprowadzono reżim szacha, Mohammada Rezy Pahlaviego, strategicznego sprzymierzeńca Waszyngtonu, przedstawianego jako modernizatora i regionalny filar zachodniego porządku.
Jego rządy to okres siejącej trwogę policji SAWAK, uformowanej z pomocą Zachodu i Izraela, będącej symbolem tortur i represji. Przeciwnicy władzy – duchowni, liberałowie, marksiści – zostali uwięzieni, wygnani lub skazani na milczenie. Szach utrzymywał ścisłe związki ze Stanami Zjednoczonymi i nawiązał współpracę z Izraelem. Nic w tym okresie nie wskazywało, że Iran może być uznany za wroga egzystencjalnego Zachodu. Dzisiejsza wrogość jest wynikiem historycznego pęknięcia, nie fatalności kulturowej.
W 1979 roku Irańczycy powstają i obalają szacha. Rewolucja była protestem przeciwko dyktaturze wspieranej przez obce mocarstwa. W okresie pustki po obaleniu władzy ajatollahowie narzucają swoją hegemonię i konfiskują rewoltę. Siły świeckie, postępowe są marginalizowane, a następnie okrutnie prześladowane. Utwierdza się teokracja. Trauma 1953 roku jest ciągle żywa: podsyca nieufność wobec obcej interwencji i radykalizuje język nowego reżimu.
Język Zachodu pozostaje bez zmian. Za każdym razem, gdy Stany Zjednoczone atakują jakiś kraj w regionie, powtarza się te same argumenty: wyzwalamy kraj spod dyktatury. W 2001 roku interwencja w Afganistanie przyrzekała koniec terroryzmu i otwarcie nowej ery. Zakończyła się wycofaniem wojsk i oddaniem kraju w ręce talibów. W 2003 roku inwazja na Irak była usprawiedliwiana obecnością nieistniejącej broni masowej zagłady i obietnicą wzorowej demokracji. W rezultacie doprowadziła do dezintegracji kraju, wojny domowej i trwałego chaosu. W 2011 roku interwencja w Libii, nazwana humanitarną, była przyczyną załamania się państwa i chronicznej niestabilności. Za każdym razem upadała jakaś dyktatura, lecz z nią razem zawalał się porządek, a ludność skazywano na chaos.
Jednocześnie w regionie powstały amerykańskie bazy wojskowe: w Iraku, Kuwejcie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, w Arabii Saudyjskiej, w Jordanii. Oficjalnie bazy te mają chronić sprzymierzeńców i drogi energetyczne oraz walczyć z terroryzmem. W rzeczywistości osaczają lokalne kraje i zapewniają militarną obecność obcych mocarstw. Służą strategicznym interesom Waszyngtonu i uspokajają niektóre rządy. Rodzi się pytanie: czy region obstawiony wojskiem jest rzeczywiście pokojowy, czy spacyfikowany siłą?
W tym kontekście wiara w to, że ataki na Iran i zamordowanie irańskich rządzących wystarczą, żeby upadł reżim, jest mrzonką. Historia pokazuje, że przetrzebienie władzy nie prowadzi do jej załamania. Przeciwnie, może spowodować zwarcie szeregów, przekształcić walki wewnętrzne w zryw narodowy, dostarczyć reżimowi powodu do zwiększenia represji. Wszelka opozycja podciągnięta może zostać pod zdradę i współdziałanie z wrogiem. Każdy bunt będzie podejrzany, każda krytyka stanie się zmową. Represyjny aparat bezpieczeństwa może się umocnić w imię jedności narodowej.
Bombardowane społeczeństwo nie staje się od razu demokratyczne: jest przede wszystkim naznaczone urazami i traumą, podzielone, opanowane myślą o przeżyciu. Iran nie jest jednolitym blokiem. To kraj złożony z wielu etni: głównie Persów, lecz również Arabów z Chuzestanu, Kurdów na zachodzie, Turkmenów na północnym wschodzie, Baluchów [Beludżow - przyp. red.] na południowym wschodzie, Azerów na północnym zachodzie. W kraju osłabionym wojną konflikty etniczne mogą doprowadzić do rozłamów. A wtedy rozpad kraju, regionalna rywalizacja, milicje i siły zewnętrzne przekształcą mapę zgodnie ze interesami strategicznymi.
„Wojna prewencyjna” nie gwarantuje ani upadku reżimu, ani wyzwolenia ludu. Może natomiast umocnić frakcje fanatyków, zmarginalizować reformatorów, doprowadzić do wojny domowej i dezintegracji państwa. Zniszczyć można bardzo szybko. Odbudować kraj i zapewnić mu stabilność wymaga dziesięcioleci”.
Abbas Fahdel
tłum. Zofia Kozimor
Autor jest iracko-francuskim reżyserem i scenarzystą.
fot. Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0.
