Machalica - Socjologiczna gra w klasy

Machalica: Socjologiczna gra w klasy

[2008-03-26 23:07:14]

Stwierdzenie, że polska lewica znalazła się w kryzysie zakrawa obecnie o banał. Aby z tego kryzysu się wydobyć konieczne jest wykonanie rzetelnej naukowej analizy rzeczywistości, która odpowie na kilka zasadniczych pytań: "jakie grupy społeczne mogą w Polsce stanowi elektorat lewicy?", "czego te grupy społeczne oczekują od swojej reprezentacji politycznej?", wreszcie, "jak do tych grup społecznych dotrzeć?". W poszukiwaniu odpowiedzi na te fundamentalne pytania bardzo istotną rolę powinna odegrać książka "Struktura a kultura" autorstwa Piotra Żuka, pracownika naukowego Instytutu Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Żuk stawia sobie za cel odpowiedź na pytanie, "kto może być w Polsce podmiotem emancypacyjnym?" – mając na myśli zarówno emancypację (wyzwolenie) kulturową jak i ekonomiczną. Przekładając to pytanie z naukowego żargonu na język publicystyki, otrzymamy pytanie brzmiące "kto może być w Polsce elektoratem lewicy?" Autor poszukując odpowiedzi na to pytanie odwołuje się do serii własnych badań przeprowadzonych na terenie Dolnego Śląska. Ich charakter doskonale oddaje tytuł jednego z nich "Miejska gra w klasy". Żukowi chodzi bowiem o wykazanie zależności między przynależnością klasową a poglądami politycznymi.

Wyniki badań Żuka potwierdzają wiele wcześniejszych obserwacji. Społeczne elity przywiązane do neoliberalnej polityki gospodarczej są jednocześnie życzliwe wobec emancypacji kulturowej. Z drugiej strony robotnicy popierający socjaldemokratyczne rozwiązania gospodarcze są światopoglądowo konserwatywni. Żuk jednak podkreśla, że pomimo tych znanych zależności to właśnie robotnicy (zarówno ci pracujący przy taśmie, jak i na kasie w hipermarkecie) są najbardziej otwarci na społeczno-gospodarczą zmianę. Ponadto stara się wykazać, że konserwatyzm robotników wcale nie jest monolitem. W wielu kwestiach mają oni bardziej liberalne poglądy od przedstawicieli elit. Przykładem – jak wynika z badań Żuka – jest chociażby kwestia aborcji. Robotnicy dużo chętniej przyznają kobietom prawo do decydowania o własnym macierzyństwie niż przedstawiciele elit. Co skądinąd potwierdza, że jest to problem społeczny, a nie ideologiczny.

Autor "Struktury a kultury" na pytanie o podmiot emancypacyjny udziela więc odpowiedzi neomarksistowskiej – wskazując na pracowników najemnych. Daleki jest jednak od naiwnego entuzjazmu. Jego praca pozostawia więcej wątpliwości niż udziela jasnych odpowiedzi. I jest to jej największa zaleta. W miejsce banalnych wytrychów, daje czytelnikowi bogaty materiał socjologiczny, nad którym powinni pochylić się wszyscy myślący od odbudowy lewicy.

Piotr Żuk, "Struktura a kultura. O uwarunkowania orientacji emancypacyjnych w społeczeństwie polskim", Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2008, s. 292.

Bartosz Machalica

Recenzja ukazała się w tygodniku "Przegląd".