Radosław S. Czarnecki - Co po turbokapitalizmie?

Radosław S. Czarnecki: Co po turbokapitalizmie?

[2018-09-24 00:07:42]

Czym jest turbokapitalizm? To pojęcie stworzone przez konserwatywnego amerykańskiego ekonomistę, stratega, politologa i historyka, byłego doradcę prezydenta George’a Busha, konsultanta Departamentu Obrony USA oraz Centrum Analiz Strategicznych i Międzynarodowych w Waszyngtonie, Edwarda Luttwaka na przełomie XX i XXI wieku. Dziś mówimy po prostu o neoliberalizmie, czyli epoce której synonimem są zmiany zapoczątkowane w USA i Wielkiej Brytanii przez Ronalda Reagana i Margaret Thatcher, inspirowane ideologią i doktryną tzw. szkoły chicagowskiej (opartej o dorobek m.in. von Misesa, Friedmana i von Hayeka). Luttwak w swym słynnym dziele pt. „Turbokapitalizm - zwycięzcy i przegrani światowej gospodarki” porównuje turbokapitalizm vel neoliberalizm do uniwersalizmu radzieckiej gospodarki (i to w wersji stalinowskiej). Jego zdaniem oferuje on każdemu krajowi te same metody i zasady, ignorując wszelkie różnice społeczne, kulturowe, religijne, duchowe itd. Prywatyzować, deregulować, stosować outsourcing jak tylko możliwie szeroko, minimalizować koszty (przede wszystkim w przestrzeni kosztów zatrudnienia), rugować wszelkie zabezpieczenia socjalne i zdawać się na humory wolnego rynku i tzw. „dobrodziejów-przedsiębiorców”, gdyż to oni w swej łaskawości dają zatrudnienie. Państwo ma być jak firma – przede wszystkim zysk i dobre samopoczucie wspomnianego „dobrodzieja-przedsiębiorcy”. No, ewentualnie być nocnym stróżem, chroniąc własność prywatną właścicieli kapitału. I to słynne powiedzenie „córki sklepikarza zza rogu, ze śmieszną, pretensjonalną torebką”, premierującej onegdaj resztówką po imperium brytyjskim: nie ma alternatywy (z ang. TINA) . To wszystko tłumaczy podstawowe kanony tej nieludzkiej, zdehumanizowanej, ślepej na niuanse jakie niesie pluralistyczny świat doktryny. Tym jest właśnie turbokapitalizm vel neoliberalizm.

Kapitał lokowany ślepą ręką wolnego rynku w te jednostki, które przynoszą największe zyski tym samym pozostawia jako ugór, jako niezagospodarowane te pola ludzkiej działalności jakie nie przynoszą szybkiego i maksymalnego zysku, bądź są non prof”. A uprawianie tych pól, tych ugorów jest moralnym obowiązkiem, humanistycznym wyzwaniem, profesjonalną etyką i ambicją człowieczeństwa, ideałem ludzkiej solidarności. Tak było w złotym wieku kapitalizmu trzymanego na uwięzi przez państwo, jak cztery dekady powojennej historii Zachodu nazwał historyk brytyjski Eric Hobsbawm.

Co po turbokapitalizmie vel neoliberalizmie ? Jeśli nie pojawi się jakaś nowa ekonomia, jakieś nowe bardziej humanistyczne i zharmonizowane, a jednocześnie – racjonalne, rozumienie problematyki zglobalizowanej współczesności, to przyszłość należeć będzie do prawicowego populizmu, nacjonalizmu i zrewoltowanej ochlokracji. Esencją tych przewidywań jest zawsze bunt niewykształconych i wykluczonych mas przeciwko elitom, opiniom elit, ich wartościom i ich światom. Jest wielce prawdopodobne, że ów prawicowy populizm przyjmie (w zależności od lokalnych uwarunkowań postać quasi-faszyzmu – warto przypomnieć sobie 14 tez Umberto Eco z eseju „Wieczny faszyzm”) postać quasi-faszyzmu lub prawicowo-nacjonalistycznego autorytaryzmu.

Turbokapitalizm (neoliberalizm) bądź wolnorynkowe barbarzyństwo – takie jest najbardziej ogólne przesłanie tych rozważań.

Osnową debaty będą książki:
- Edward Luttwak, Turbokapitalizm – zwycięzcy i przegrani światowej gospodarki
- Przemysław Wielgosz, Opium globalizacji

Radosław S. Czarnecki