Aleksandra Bilewicz: Święto świeckiej Polski

[2012-02-17 12:52:06]

„Modliła się do Boga, modliła gorąco” – tak zaczyna się jeden z ostatnich wierszy z tomiku Tutaj, p.t. Ella w niebie. Jednak na pogrzebie poetki Ella zstąpiła z niebios, by śpiewać o czarnej kawie i papierosach, konsumowanych w nadmiarze w czasie bezsennych nocy w oczekiwaniu na mężczyznę, który nie chce wrócić. Za to modlitwy nie było ani krztyny. Jazzowe, nastrojowe dźwięki musiały brzmieć nieco osobliwe w zimowej scenerii szacownego Cmentarza Rakowickiego. W takt tej piosenki za trumną poetki szli prezydent i premier, przyzwyczajeni przecież do klerykalnej oprawy różnych poważnych uroczystości. Po poważnych przemówieniach „księdza, istnego Seweryna” oraz Bronisława Komorowskiego, Michał Rusinek zaczął nagle mówić coś o siedzeniu w niebie przy stoliczku i słuchaniu jazzu. Żeby zmusić państwowych notabli do uczestnictwa w uroczystości tak pozbawionej patosu i sakralności, trzeba było chyba dostać Nobla.



„Szymborska nawet jako trup szerzy ateizm!” – napisał jeden z internatów komentujących wiadomość o pogrzebie noblistki. Pewien portal zastanawia się, czy poetka pójdzie do piekła (i czy będzie tam, zgodnie ze swoimi najgorszymi obawami, prasować rękawy). Rzeczywiście, świecki pogrzeb Wisławy Szymborskiej może zrobić więcej dla sekularyzacji Polski niż ateistyczne manifesty, traktaty i kampanie kolejnych polityków. Poetka przezornie udaremniła beznadziejne spory o Skałkę czy może nawet Wawel, o wystarczający poziom katolickości, szacunek dla Kościoła, reprezentację Narodu Polskiego, niepotrzebne skreślić. To znaczy: spory te oczywiście się toczą, oskarżenia o brak „polskich wierzb” padają, wywołały nawet protest środowiska literackiego, ale nie zaważą one na poetki losie pośmiertnym. Wyrażając wolę świeckiego pogrzebu, Szymborska stworzyła ważny precedens.

Z ubiegłorocznego sondażu OBOP wynika, że 95% Polaków deklaruje się jako katolicy, ale 15% z nich pojawia się w kościele jedynie z okazji ślubów, chrztów czy pogrzebów. Zaledwie 7% badanych określiło swoją wiarę jako „głęboką”. Z kolei statystyki kościelne pokazują, że w ubiegłym roku regularnie pojawiało się na mszy ok. 40% wiernych, a odsetek ten spadł w ciągu ostatnich 20 lat o 10 punktów procentowych. To, co łączy dziś ludzi w Polsce z kościołem, to najczęściej chęć uczestnictwa w rytuałach, które zwykły towarzyszyć określonym, ważnym momentom w życiu. Osoby, których sposób życia i światopogląd nie mają już wiele wspólnego z doktryną katolicką, zgłaszają się na nauki przedmałżeńskie, na których słyszą o przedślubnej czystości i naturalnych metodach planowania rodziny, po to, by pójść do ślubu w białej sukni i przy akompaniamencie kościelnych organów; później chrzczą dzieci, bo wymagają od nich tego rodzice czy dziadkowie, może także dla białego ubranka dziecka i uroczystego rodzinnego zjazdu; wreszcie, płacą za pogrzeb odprawiony przez księdza. Ta potrzeba rytuału w gruncie rzeczy ani nie zaskakuje, ani nie jest godna potępienia – daleka jestem od krytyki religijności ze względu na „pusty” rytualizm i bezmyślne przestrzeganie konwencji. Rytuał jest oczywiście nieodłączny od życia społecznego, a gdy tradycyjna struktura ulega rozpadowi, pojawia się pustka, którą trzeba czymś zapełnić.

Jednak konsekwencją uzależnienia większości społeczeństwa od katolickich obrzędów przejścia są najrozmaitsze kompromisy z Kościołem, prowadzące do utrzymania jego przemożnego wpływu w sferze publicznej. Ceną za białą suknię i poświęcenie trumny zmarłego jest tragedia kobiet, które mimo trudnej sytuacji życiowej lub złego stanu zdrowia nie mogą legalnie dokonać aborcji; przymykanie oczu na wykorzystywanie dzieci przez księży; napiętnowanie rozmaitych nienormatywnych zachowań w małych społecznościach, w których słowa z ambony wciąż są wyrokiem; dominacja sytemu wartości, w którym granicząca z niemożliwością etyka seksualna staje się centralnym zagadnieniem, podczas gdy ważkie problemy moralne pozostają w ogóle niedotknięte.

Kilka miesięcy temu brałam udział w świeckim pogrzebie, który był najbardziej wzruszającym pożegnaniem męża, ojca i przyjaciela, w jakim było mi dane dotąd uczestniczyć. Przemawiali bliscy, a złożeniu ciała do grobu towarzyszyła piękna melodia grana na flecie. Dzięki Wisławie Szymborskiej taką ceremonię, w której zmarłą żegna się w sposób godny i na swój sposób podniosły, a jednocześnie całkowicie świecki, zobaczyła cała Polska. Oczywiście, polityczny gest poetki spotkał się z wrogą reakcją wielu, a potępianie „szerzenia ateizmu” zbiegło się z wypominaniem jej kilku zamierzchłych apologii Stalina. Jednak wybór postaci powszechnie uznanej, i w dodatku o wizerunku, który raczej odbiegał od artystowskiej ekscentryczności, pozostanie, jak sądzę, nie bez wpływu na społeczną praktykę. Może świecki pogrzeb Szymborskiej przyczyni się do poszukiwania i tworzenia nowego typu rytuałów, dających to zakorzenienie i poczucie wspólnoty, którego brakuje w sekularyzującym się społeczeństwie.

Zatem nawet, jeśli noblistka za swój czyn zapłaci prasowaniem rękawów i pisaniem dedykacji w jakimś piekle literatów, gra jest warta świeczki, bowiem dzięki niej nasz świat przybliża się do tego nieba, w którym króluje Ella Fitzgerald. Być może czynem tym Szymborska zdziałała więcej niż wszystkie głośne demaskacje i spektakularne obrazoburstwa. Podobnie jak jej poezja – nie stroniąca od chrześcijańskich odniesień, w której jednak znajdziemy prawie same pytania i wątpliwości. Bo przecież

Dla takich, którzy myślą, święte nie jest nic.
Zuchwałe nazywanie rzeczy po imieniu,
rozwiązłe analizy, wszeteczne syntezy,
pogoń za nagim faktem dzika i hulaszcza,
lubieżne obmacywanie drażliwych tematów,
tarło poglądów – w to im właśnie graj.


(Głos w sprawie pornografii)

Aleksandra Bilewicz



Tekst ukazał się w portalu "Res Publiki Nowej".

drukuj poleć znajomym poprzedni tekst następny tekst zobacz komentarze


lewica.pl w telefonie

Czytaj nasze teksty za pośrednictwem aplikacji LewicaPL dla Androida:



Discord Sejm RP
Polska
Teraz
Szukam książki
Poszukuję książek
"PPS dlaczego się nie udało" - kupię!!!
Lca
Podpisz apel przeciwko wprowadzeniu klauzuli sumienia w aptekach
https://naszademokracja.pl/petitions/stop-bezprawnemu-ograniczaniu-dostepu-do-antykoncepcji-1
Szukam muzyków, realizatorów dźwięku do wspólnego projektu.
wszędzie
zawsze
Petycja o opodatkowaniu księży
Nowy Lewicowy Vlog
Warszawa
Zapraszamy do współpracy
Polska
cały czas
"Czerwony katechizm" - F. Czacki

Więcej ogłoszeń...


8 grudnia:

1886 - Urodził się Diego Riviera, meksykański malarz, socjalista, mąż Fridy Kahlo.

1906 - W Częstochowie aresztowano 87 działaczy PPS i SDKPiL.

1907 - Bojowiec PPS Józef Andersz został skazany na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie.

1912 - W Przemyślu otwarto Dom Robotniczy, wybudowany z inicjatywy Hermana Liebermana, posła PPSD do parlamentu wiedeńskiego.

1919 - W Warszawie rozpoczęła się konferencja kobiet członkiń PPS, która wybrała Centralny Wydział Kobiecy PPS i określiła zasady pracy partyjnej wśród kobiet.

1923 - Rozpoczął się II Zjazd Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej; organizację opuściła frakcja komunistyczna.

1943 - Stanisław Chudoba, sekretarz KC RPPS, został rozstrzelany przez Niemców w Warszawie.

1980 - W Nowym Jorku przed własnym domem został zamordowany John Lennon, genialny muzyk, socjalista.

1986 - We Francji po wielotysięcznych demonstracjach studentów i licealistów oraz skandalu wywołanym śmiercią studenta pobitego przez policję, prawicowy rzad wycofał kontrowersyjny projekt zmian w szkolnictwie wyższym, a jego autor podał się do dymisji.

1988 - We Wrocławiu rozpoczął się pierwszy kongres PPS-RD.

2010 - W strajku generalnym w Czechach wzięło udział około 148 tys. osób a dalszych 190 tys. aktywnie wspierało strajkujących.


?
Lewica.pl na Facebooku