Patryk Łapiński: Jak Żyd z Polakiem

[2013-03-31 23:01:31]

„Niech mię pan puści, co panu szkodzi że będę żył?”[1].

Wybierając tytuł książki Stefan Zgliczyński miał z pewnością na celu odświeżenie dyskusji, za której symboliczny początek można uznać rok 2001, w którym Jan Tomasz Gross opublikował słynnych Sąsiadów. Przez następne dwanaście lat stan wiedzy o stosunku Polaków do żydowskich współobywateli w okresie okupacji powiększył się ogromnie. Powstały liczne książki, w tym solidne opracowania naukowe, które odsłoniły mniej chwalebne karty polskiej historii.

Praca Zgliczyńskiego jest w pewnym sensie podsumowaniem minionych dwunastu lat historiografii. Podzielona została chronologicznie: na okres przedwojenny, okupacyjny i powojenny. Zgliczyński przede wszystkim przypomina najważniejsze fakty, obalające utrwalone mity: o pozytywnym stosunku Kościoła i Armii Krajowej do Żydów oraz o marginalnej liczbie donosicieli i szmalcowników.

Autor wysuwa tezę o ogólnie pozytywnym stosunku ogółu społeczeństwa do polityki niemieckiej wobec Żydów. Pisze, że można było być patriotą walczącym z Niemcami, jednocześnie mordując Żydów. Wszystkie te fakty są już jednak znane szerszej publiczności. Zasługą Zgliczyńskiego jest zebranie najważniejszych ustaleń w jednej publikacji.

Najciekawsze są osobiste przemyślenia autora: analiza postawy Zofii Kossak-Szczuckiej oraz dystans do przeprosin skierowanych do Żydów przez Aleksandra Kwaśniewskiego w Jedwabnem. Autor ma z nimi problem, uważa bowiem, że były one potwierdzeniem opinii, jakoby Żydzi Polakami nie byli.

Ostrość sądów (w większości potwierdzonych źródłami) powoduje jednak skłonność do uproszczeń. I tak, pisząc o Goralenvolk, Zgliczyński zauważa, że wśród górali odsetek folksdojczów był najwyższy w Europie, nie wspomina jednak o tym, że wielu z nich do zrzeczenia się polskości zmuszono. Wydaje się, że autor celowo pomija w takich przypadkach szczegóły, aby jeszcze bardziej podkreślić niejednoznaczny stosunek Polaków do okupanta. Przytaczając słowa Hanny Krall o 45 Polakach, dzięki którym ocalała, Zgliczyński zastanawia się, „o ile ta liczba dzielnych Polaków byłaby mniejsza, gdyby nie zaangażowanie i sumienność polskiej granatowej policji, polskich donosicieli, polskich szmalcowników?” I to jest chyba najważniejsze pytanie dotykające stosunku Polaków do Żydów w czasie okupacji. Zgliczyński nie ma nadziei na to, że wiedza Polaków o stosunku ich przodków do Żydów zmieni się z hurrapatriotycznej na bardziej zniuansowaną. Przesadza jednak pisząc, że to co zostało dziś w Polsce po Żydach, to głównie antysemityzm.

Jak Polacy Niemcom Żydów mordować pomagali nie jest pozycją odkrywczą (nie takie zresztą było założenie autora). Jest natomiast dobrym streszczeniem wysiłków historyków dokonanych na przestrzeni ostatnich lat. Zgliczyńskiemu nie można odmówić talentu do budowania narracji – książkę czyta się bardziej jak powieść niż kompendium historyczne.


[1] Pytanie 6-letniego żydowskiego chłopca, Fromusia, skierowane do polskiego chłopa, który go złapał i odwoził na posterunek żandarmerii na rozstrzelanie. ZARYS KRAJOBRAZU. Wieś polska wobec zagłady Żydów 1942–1945. red. B. Engelking, J. Grabowski, Warszawa 2011.


Stefan Zgliczyński, Jak Polacy Niemcom Żydów mordować pomagali, Czarna Owca, Warszawa 2013.

Patryk Łapiński



Recenzja ukazała się pierwotnie w serwisie Literatki.com

drukuj poleć znajomym poprzedni tekst następny tekst zobacz komentarze


lewica.pl w telefonie

Czytaj nasze teksty za pośrednictwem aplikacji LewicaPL dla Androida:



Ojczyzna nienawiści
online
24 września (czwartek), godz. 18.00-20.00
Discord Sejm RP
Polska
Teraz
Szukam książki
Poszukuję książek
"PPS dlaczego się nie udało" - kupię!!!
Lca
Podpisz apel przeciwko wprowadzeniu klauzuli sumienia w aptekach
https://naszademokracja.pl/petitions/stop-bezprawnemu-ograniczaniu-dostepu-do-antykoncepcji-1
Szukam muzyków, realizatorów dźwięku do wspólnego projektu.
wszędzie
zawsze
Petycja o opodatkowaniu księży
Nowy Lewicowy Vlog
Warszawa
Zapraszamy do współpracy
Polska
cały czas

Więcej ogłoszeń...


24 września:

1856 - Urodził się Ludwik Waryński, działacz i ideolog polskiego ruchu socjalistycznego, publicysta. Współtwórca pierwszych kółek socjalistycznych w Królestwie Polskim oraz kas oporu. Współtwórca I Proletariatu.

1920 - Zmarła Inessa Armand, rosyjska komunistka pochodzenia francuskiego.

1922 - W wyborach do Sejmu Śląskiego I kadencji PPS uzyskała 17 proc. głosów.

1927 - Sąd Partyjny PPS wykluczył Jędrzeja Moraczewskiego z partii za jego udział w rządzie Józefa Piłsudskiego.

1938 - Rada Naczelna PPS skrytykowała politykę rządu polskiego względem Czechosłowacji.

2004 - Zmarła Françoise Sagan, francuska pisarka, uznawana za jedną z największych postaci francuskiej literatury powojennej.

2005 - W wypadku samochodowym zginął Daniel Podrzycki. W latach 1989-92 działacz i współzałożyciel NSZZ "Solidarność 80". Założyciel Wolnego Związku Zawodowego "Sierpień 80" oraz Polskiej Partii Pracy i ich długoletni przewodniczący.


?
Lewica.pl na Facebooku