Jerzy Świrski: Pierwiastki społeczne kolęd

[2011-12-24 10:27:25]

Ze wszystkich pieśni kościelnych najbardziej popularne są kolędy. Śpiewane są one w kościołach i poza kościołem, w chatach wiejskich i mieszkaniach robotniczych.

Nasuwa się pytanie, gdzie należy szukać przyczyn tej popularności kolęd?

Jeżeli weźmiemy do ręki tekst pierwszej z brzegu kolędy, z łatwością znajdziemy odpowiedź na to pytanie.


„W żłobie leży

Któż pobieży

Kolędować małemu…

…Pastuszkowie przybywajcie!”


„…Czym w żłobeczku,

Nie w łóżeczku –

Na siankuś położony?

Czym z bydlęty,

Nie z panięty,

W stajni jesteś złożony?”.



Z tych już paru przytoczonych przykładów możemy łatwo doszukać się przyczyny popularności kolęd. Popularność ta leży w ich charakterze społecznym, o silnym podłożu demokratycznym, równości wszystkich ludzi.

Oto Zbawiciel Świata – Jezus Chrystus, urodził się w stajence chłopskiej, na sianie, między bydłem. Oto do niego bieżą pierwsi pasterze.

Stąd staje się jakże bliski tym maluczkim i pogardzonym ludziom, warstwie chłopskiej, która tak była pomiatana przez inne warstwy społeczne, a zwłaszcza szlachtę.

Tam w stajence przy żłobku Jezusa ci ludzie pogardzeni czują, że są równi innym, odczuwają swoją godność człowieczą.

Trzeba sobie uprzytomnić, że wprowadzenie szopek, jasełek, śpiewanie kolęd rozpowszechnia się w Polsce właśnie w czasie, kiedy równocześnie zaczyna wzrastać ucisk warstwy chłopskiej przez szlachecką, kiedy poddaństwo i pańszczyzna coraz to silniejszego nabierają akcentu.

W tych właśnie warunkach warstwa chłopska znikąd nie miała pomocy, gnębił ją dwór, gnębiła ją nie mniej plebania. Nic więc dziwnego, że wieś w kolędach, w ich bliskiej życiu treści, w ich silnym podłożu demokratycznym znajdowała pewnego rodzaju zadośćuczynienie za doznawane krzywdy od dworu i plebanii, oraz rodziła się nadzieja jakiejś sprawiedliwości.

Przy „żłobku” chłop czuł się bardziej równy wobec tego samego dziedzica czy proboszcza, którzy w ciągu całego roku nad nim panowali.

Ten pierwiastek społeczny najbardziej może odtwarza nam piękna kolęda „Bóg się rodzi”.

„W nędznej szopie urodzony,

Żłób mu za kolebkę dano;

Cóż jest? Czym był otoczony?

Bydło, pasterze i siano!

Ubodzy! Was to spotkało,

Witać Go przed bogaczami…”


„Potem i Króle widziani

Cisną się między prostotą!

Niosąc dary Panu w dani:

Mirrę, kadzidło i złoto.

Bóstwo to razem zmieszało

Z wieśniaczymi ofiarami…”



Ta właśnie treść, to urównanie wobec Boga wszystkich ludzi, te proste słowa, że w obliczu wiecznej sprawiedliwości nie odgrywają roli żadne bogactwa i wpływy możnych tego świata, sprawiła, że kolędy wrosły głęboko w duszę chłopską, w życie wsi. Przez nie wieś mogła wyrażać swoje tęsknoty ku ideałom sprawiedliwego ładu społecznego i obywatelskiego. W nich znajdowała satysfakcję, że choć przez szlachtę czy kler jest uciskaną, to jednak Bóg dał jej pierwszeństwo przed bogaczami.

Lecz to nie wszystko. Wystawianie żłóbka w kościele, a później odgrywanie widowisk szopkowych czy jasełkowych, stwarzają nowe przeżycia, które wieś zespalały mocniej z kolędami.

Widowiska szopkowe były w przeszłych wiekach jedynym przeżyciem artystycznym wsi, i to zarówno swą treścią jak i dekoracyjnymi wartościami zżyte ze wsią.

Stajenka, hołd pasterzy, sceny z Herodem, symbolem władzy i ucisku poddanych, który ostatecznie ginie i zostaje zabrany przez diabła, działały i na wyobraźnię chłopów, i na ich stan wewnętrznych pragnień sprawiedliwości społecznej. Toteż kolędy tak mocno zżyły się ze wsią i tak są jej bliskie.

Posiadają bowiem kolędy silny pierwiastek społeczny, wyrażają one zasady równości, sprawiedliwości i wolności, od których jakże daleko odbiegło życie mas chłopskich, tęskniących do tych ideałów i wykuwających je w codziennym, twardym pochodzie ku sprawiedliwemu gospodarczo, społecznie, politycznie Jutru.

Jerzy Świrski



Tekst pierwotnie ukazał się w „Kulturze Gromad” – dodatku kulturalno-literackim do tygodnika „Wici” nr 52/1938, 25 grudnia 1938 r. Przedruk za portalem Lewicowo.pl.

drukuj poleć znajomym poprzedni tekst następny tekst zobacz komentarze


lewica.pl w telefonie

Czytaj nasze teksty za pośrednictwem aplikacji LewicaPL dla Androida:


blogi - ostatnie wpisy


co? gdzie? kiedy?

Militaryzacja w Europie
Wrocław, ul. Kołłątaja 31
23 lutego (sobota), godz. 16.00-19.30
Poszukuję książek
"PPS dlaczego się nie udało" - kupię!!!
Lca
Podpisz apel przeciwko wprowadzeniu klauzuli sumienia w aptekach
https://naszademokracja.pl/petitions/stop-bezprawnemu-ograniczaniu-dostepu-do-antykoncepcji-1
Szukam muzyków, realizatorów dźwięku do wspólnego projektu.
wszędzie
zawsze
Petycja o opodatkowaniu księży
Nowy Lewicowy Vlog
Warszawa
Zapraszamy do współpracy
Polska
cały czas
"Czerwony katechizm" - F. Czacki
Zapraszam

Więcej ogłoszeń...


kalendarium

24 lutego:

1813 - W Warszawie urodził się Henryk Michał Kamieński, pseud. Filaret Prawdowski, ekonomista, filozof, publicysta, teoretyk ruchu rewolucyjno-demokratycznego (Związek Narodu Polskiego), pisarz filozoficzny i ekonomiczny.

1848 - W wyniku rewolucji lutowej abdykował król Francji Ludwik Filip I. Proklamowano II Republikę Francuską.

1905 - W Warszawie miała miejsce pierwsza akcja zbrojna bojowców PPS w rewolucji 1905.

1942 - W Kalkucie urodziła się Gayatri Chakravorty Spivak, indyjska teoretyczka i krytyczka kultury, inspirująca się dekonstrukcjonizmem, feminizmem, marksizmem i postkolonializmem

1956 - Urodziła się Judith Butler, Amerykanka, profesor literatury porównawczej i retoryki University of California w amerykańskim Berkeley, zajmuje się teoriami władzy, seksualności, tożsamości i płci.

2008 - Wybory prezydenckie na Cyprze wygrał komunista Dimitris Christofias.

2008 - Raúl Castro zastąpił oficjalnie swego brata Fidela na stanowisku prezydenta Kuby.


 
Lewica.pl na Facebooku